ذوالقبلتین قاین، قصری که مسجد شد

بنایی منحصر به فرد

1 جامع قاین که یکی از منحصر به فردترین آثار تاریخی و مذهبی خراسان جنوبی به شمار میآید، یک ویژگی خاص دارد و آن هم 1 بودن این مسجد است.

ذوالقبلتین بودن این مسجد به این معنا است که در آن دو محراب وجود دارد که یکی از آنها به سوی کعبه و دیگری به سمت بیت المقدس است.

او با بیان اینکه داشتن دو محراب در این مسجد ارتباطی با تغییر قبله مسلمانان ندارد، افزود: از جمله دلایل این موضوع میتواند اختلاف مسلمین در قبله یابی و تعیین جهت قبله باشد.

نیایشگاه بودن محراب انتهایی مسجد یکی دیگر از دلایلی برای دو قبلهای بودن این مسجد بوده است.

بر پایه تحقیقات انجام شده در چند سال گذشته، مشخص شده که مسجد جامع کنونی قاین در ابتدا با کاربری کاخ به دستور عمادالدین محتشم قاینی فرمانروای قهستان در قرن هفتم هجری ساخته شده است.

محراب اولیه مسجد در واقع جایگاه تخت حاکم در قصر بوده و محرابی که اکنون به سمت قبله است، زمانی که به مسجد تغییر کاربری داده شده، ساخته شده است.

مسجد جامع 1 ثمره هوشمندی معماران

اما مسجد جامع قاین علاوه بر این ویژگی، زیباییهای دیگری نیز دارد که سبب شده در ۱۳۱۶ با شماره ۲۹۵ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شود.

از جمله دلایلی که سبب شده این مسجد رو به قبله ساخته نشده باشد این است که در ابتدا به عنوان قصر مورد استفاده قرار گرفته است.

مساحت این مسجد هزار و ۴۷۰ مترمربع است، قبلا دو مناره در دو سمت ایوان مسجد به ارتفاع ۵ متر وجود داشته که باعث زیبایی بیشتر مسجد میشد و تا قبل از ویرانی صدای مؤذن از آن بلند بود.

زیربنای مسجد جامع قاین هزار و ۵۰ متر است.

وجود دو شبستان در دو طرف ایوان این مسجد نیز نشان از هوشمندی سازندگان آن دارد.

دلیل این امر آن است که این شبستانها علاوه بر کاربرد در فصل زمستان، در جلوگیری از رانش دیوارهای اطراف مسجد نیز نقش دارند.

درب مسجد هم ثبت ملی شده است

هر چه از زیباییها و شکوه مسجد جامع قاین بگوییم کم گفته ایم؛ یکی از جاذبههایی که در درون این مسجد قرار دارد، درب چوبی آن است که این درب نیز به ثبت ملی رسیده است.

درب تاریخی و زیبای مسجد جامع قاین در محل ورودی ضلع شرقی این مسجد قرار دارد که امروزه محل ورود و خروج نمازگزاران است.

جنس این درب از چوب چنار بوده که به صورت دو لایه ساخته شده و بین دو لایه ۱۰ سانتی متر فضای خالی وجود دارد.

باتوجه به شباهت تزئینات آن با منبر داخل ایوان مسجد جامع قاین که تاریخ ۱۰۸۲ هجری را دارد، این درب احتمالا همزمان با آن یعنی در دوره صفویه ساخته شده است.

عرض این درب ۲ متر و ۲۰ سانتی متر و ارتفاع آن ۴ متر و ۲۰ سانتی متر است.

منبری که حاجت میدهد

منبر چوبی، دیگر شاهکاری است که در این مسجد پر از زیبایی وجود دارد.در مسجد جامع قاین که قرن هاست سینه به سینه تاریخ پیش میرود، منبر چوب چنار وجود دارد که مورد احترام و علاقه اهالی است.

در گذشته برای بزرگداشت عالمانی که در مساجد به وعظ و خطابه مشغول بودند منبر با شکوهی ساخته میشد که این منبر به خاطر منسوب بودن به علما از احترام خاصی برخوردار بود و از این رو است که اهالی به ویژه بانوان قاین با بستن دخیل به آن و تکان دادن منبر حاجات خود را طلب میکند و نذر خود را روی پلههای این منبر میگذارند.

این منبر ۷ پله دارد و در بالاترین قسمت تیرهای چوبی، فضایی را ایجاد کردهاند که خطیب میتواند ایستاده و به ایراد خطابه بپردازد. جوانب این فضا تزئینات مشبکی دارد که یکی از ویژگیهای ساختههای چوبی دوره صفوی است.

حفاظت میراث فرهنگی از شاهکار قاین

اما میراث فرهنگی این بنا را رها نکرده و به مرمت آن پرداخته تا زیباییهای مسجد جامع قاین همچنان حفظ شود.

با توجه به فرارسیدن فصل سرما و وقوع بارندگی، نیاز بوده تا مرمت و اصلاح کابل کشی مسجد انجام شود.

علاوه بر اصلاح کابل کشی، آجرفرشهای تخریب شده این بنا نیز مرمت و بهسازی شدند.

مرمت آجرفرشها در مکانهایی همچون شبستان ها، پشت بام و ایوان انجام شده است.

توجه به بناهای تاریخی رمز جذب گردشگر

ایران کشوری است که میتوان تاریخ آن را با میراث فرهنگی و آثار تاریخی اش بیش از پیش شناخت و از جوانب مختلف فرهنگ آن آگاه شد.

خراسان جنوبی یکی از استانهای تاریخی ایران است که جاذبههای طبیعی و تاریخی بسیاری را در خود نهفته دارد و مساجد یکی از صدهزاران گونهای هستند که خراسان جنوبی را به استانی تاریخی تبدیل کرده اند.

مسجد جامع قاین یکی از شاهکارهای معماری اسلامی در خطه خاوران است که در ابعاد مختلف زیبایی دارد و میتوان از آن بهرههای زیادی برای جذب گردشگر گرفت.

درب چوبی ثبت ملی شده، منبر چوبی دارای احترام و از همه مهمتر ذوالقبلتین بودن مسجد جامع قاین، سبب شده تا این اثر همچون نگینی در بین آثار تاریخی بدرخشد.

مسجد جامع قاین در ۱۳۱۶ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده، اما تنها ثبت ملی شدن کافی نیست بلکه باید به چنین مکانهایی که ارزش زیادی دارند، توجه روزافزون کرد تا بتوان از ظرفیتهای گردشگری بهره فراوان برد.